sitemap | zoek
english | français | español
deutsch | русский
 

home > seks & samenleving > maatschappij > seksuologie > het meten van opwinding

Seksuologie

 

Het meten van opwinding

Dik Brummel

Seksuele opwinding; psychologe Dr. Ellen Laan Van de Universiteit van Amsterdam

Ellen Laan

Ik praat met Ellen Laan naar aanleiding van een bericht in het Tijdschrift voor Seksuologie dat ze als eerste de Koos Slob-prijs heeft gekregen voor het beste artikel in dat lijfblad van seksuologisch Nederland. Ik val met de deur in huis en citeer dé statement waarom ze in kringen van seksuologen bekend is geworden. Ik heb het iemand zelfs de wet van Laan horen noemen. Die wet luidt:
Wat je bij vrouwen aan hun lichaam kunt meten is niet hetzelfde als wat vrouwen zeggen over hun beleving.

Hoe heb je die ontdekking gedaan?
We hebben vrouwen in het laboratorium onderzocht met behulp van fotoplethysmografie. Met een plethysmograaf wordt in de medische wetenschap zwelling gemeten als gevolg van bloedstuwing. Bij mannen is met zo'n apparaat de mate van erectie gemeten. Bij de vrouw wordt de plethysmograaf vaginaal ingebracht. Het is een soort tampon met sensoren. Die sensoren reageren op de mate van zwelling of stuwing in de vagina, dus de mate van doorbloeding van de vaginawanden. Als je een toename in doorbloeding hebt kun je veronderstellen dat er een toename in lubricatie (nat worden) is. Doorbloeding en lubricatie treden zoals iedereen weet op bij seksuele opwinding van de vrouw.
Wat wij nu gedaan hebben is vrouwen erotische films laten zien en kijken hoe hun vagina daarop reageert. Die reactie kon worden vergeleken met de reactie die de vrouwen vertoonden op een neutrale film.

Wat is een neutrale film?
Een film zonder seksuele of andere emotionele inhoud, bijvoorbeeld een natuurfilm. Vervolgens hebben we de vrouwen gevraagd om hun subjectieve beleving van de erotische beelden. En wat bleek? Er was een verschil tussen wat er objectief te meten viel in de vagina en wat de vrouwen erover zeiden. Er was bij het zien van pornografische films duidelijk sprake van genitale opwinding, die kon je immers objectief meten, maar de subjectieve beleving bij diezelfde films bleek totaal anders te kunnen zijn. Ze vinden het bijvoorbeeld smerig of het doet ze niks, zeggen ze. Althans de vrouwen met een opwindingsstoornis. Dit is dus een verschil tussen de lichamelijke respons en de subjectieve beleving bij vrouwen.

Ze kregen dus pornografische films te zien?
Vrouwvriendelijke pornografische films.

Dit klinkt feministisch. Geldt het verschil tussen objectieve respons en subjectieve beleving ook niet net zo goed voor mannen?
Nee. In de literatuur is beschreven dat als je mannen vraagt hoe opgewonden ze zijn dat ze dan daarbij hun penis betrekken. Dat klopt ook want die kun je zien. Vrouwen kunnen hun lichamelijke reacties niet zien. De mannen hebben dus een duidelijker feedbacksysteem. Ook als ze niet kijken. Als een man een broek aan heeft en hij heeft een erectie dan drukt de penis tegen die stof aan. Mannen meten hun opwinding dus af aan hun zichtbare of voelbare erectie.

Vrouwen voelen niet dat ze nat worden?
Nou, ze voelen pas dat ze nat zijn of niet als je probeert te penetreren, met een penis of een vinger of een tampon.

Maar anders niet?
Nou, het hangt af van de mate van opwinding. Naarmate de opwinding sterker wordt, is deze moeilijker te missen. Dat je een orgasme mist lijkt me onwaarschijnlijk. Maar het gaat me om iets anders. De opwinding die vrouwen rapporteren hangt samen met de emoties die ze hebben.

Wat is het nut van dat inzicht?
Het is belangrijk voor de sekstherapie. Seksuele 'disfuncties' of 'stoornissen' worden gedefinieerd in de DSM-4. Dat is een internationaal gebruikte handleiding voor het herkennen van psychologische stoornissen.
De DSM wordt opgesteld door de Amerikaanse Vereniging voor Psychiatrie en dient ook als leidraad voor verzekeringsmaatschappijen om te beoordelen of de behandeling van een probleem voor vergoeding in aanmerking komt of niet.

Dat is toch die lijst met afwijkingen waar vijftien jaar geleden nog homoseksualiteit bij stond, en masturbatie?
Inderdaad. Dat was in de DSM--2 nog het geval, in de nu geldende DSM-4 dus niet meer. De DSM wordt om de zoveel tijd vernieuwd. En dat moet ook blijven gebeuren. Ikzelf wil ook dat de volgende DSM bepaalde zaken met betrekking tot seksuele stoornissen van vrouwen anders formuleert.

Bijvoorbeeld?
Stel dat een vrouw naar de arts of seksuoloog gaat omdat ze seksueel niet voldoende opgewonden wordt. Dat is een specifieke klacht, die we niet moeten verwarren met 'geen zin', 'niet klaarkomen' of 'pijn'. Ze heeft dus een 'opwindingsstoornis'. De arts kijkt in de DSM bij 'opwindingsstoornis' en dan staat daar dat die klacht te maken heeft met 'onvoldoende genitale respons'. Gewoon gezegd: ze wordt niet nat genoeg. De arts zal dan geneigd zijn iets aan deze 'disfunctie' te willen doen. Je kunt je voorstellen dat hij of zij graag over een medicijn zou willen beschikken om het probleem te verhelpen. De farmaceutische industrie gaat daarnaar ook op zoek, naar een pil of een zalfje om de 'genitale respons' te verhogen.
Maar dat is dus helemaal de verkeerde benadering. Want -en dat blijkt uit ons onderzoek- er is niets mis met haar lubricatie. Nat worden doet ze wel. Mijn kritiek op de DSM is dus dat klachten teruggebracht worden tot lichamelijke verschijnselen.

Hoe moet het dan?
De subjectieve beleving moet als factor grotere betekenis krijgen. De DSM nodigt niet uit om te vragen naar wat de achtergrond is van seksuele klachten. Wat ik steeds vind in mijn onderzoek is dat de belangrijkste factor bij seksuele problemen het gebrek aan seksuele stimulatie is. Waar het bij vrouwen aan ontbreekt is adequate stimulatie.

Waar moet ik dan aan denken? Schiet de man tekort?
Mogelijk, maar dat niet alleen. Bij 'adequate stimulatie' moet je aan alles denken wat haar ervan weerhoudt om gezonde en bevredigende seks te hebben.

Waarom heet de prijs de Koos Slob prijs?
Koos Slob is jarenlang hoofdredacteur van Het Tijdschrift voor Seksuologie geweest en daarom hebben ze die prijs naar hem genoemd.
Slob is iemand die veel gedaan heeft en nog steeds doet voor de Nederlandse seksuologie.

 

home | seksuele informatie | seks & samenleving | opinie | direct hulp | de nieuwe sekstant | over de nvsh | zoek

sitemap | contact | steun de nvsh | adverteren | vacatures