sitemap | zoek
english | français | español
deutsch | русский
 

home > seks & samenleving >individuele ontwikkeling > kindertijd > de eerste stappen

Kindertijd

 

De eerste stappen

Een duidelijke illustratie van onze te vroege geboorte is het feit dat we er ongeveer een jaar over doen om te leren lopen, terwijl dat bij een olifantje maar een uur duurt. Ook hier zien we een soort herhaling van voorgaande stadia in Kruipende babyonze evolutie. Eerst liggen we nog alsof we in het water van de placenta drijven, dan draaien we ons op de buik als hagedissen, vervolgens kruipen we op handen en knieën als een viervoeter en tenslotte leren we lopen, eerst wankelend als een aap.


KleutertijdBaby die probeert te gaan staan
Voordat we echt goed kunnen lopen gaan er dan nog wel een aantal jaren voorbij. Kleuters worden nog gauw moe en willen het laatste stuk van een lange wandeling graag gedragen worden. Jonge kinderen rennen veel, maar vooral korte stukjes. Het lopen blijft ook later bij de meeste mensen eigenlijk een problematische, onwennige aangelegenheid. Er wordt veel slecht gelopen, klagen onze artsen. Een van de oorzaken is dat we het pas een paar miljoen jaar doen. Trouwens, we zitten en liggen veel liever, net als onze naaste verwanten, de mensapen.

Puberteit
Tijdens de puberteit zien we wel dat het verschil in prestatie tussen jongens en meisjes groter wordt. Bij de volgroeide man van 18 is het lopen in het algemeen sneller en soepeler dan bij de vrouw. Dit is begrijpelijk vanuit de verschillen in lichaamsbouw en seksueel sociale functies die in onze evolutionaire ontwikkeling in de loop van honderdduizenden jaren zijn ontstaan. Lopende peuterDe uitbeelding van hardloopprestaties in onze cultuur bevestigt het sekseverschil, doordat immers de wedstrijden voor mannen en vrouwen apart worden georganiseerd. Maar tegelijkertijd wordt het sekseverschil verkleind, doordat de prestaties van die individuele sportvrouwen veel groter zijn dan die van de gemiddelde mannelijke televisiekijker, en doordat de uitgebeelde vrouwen met hun kleine borsten en smalle heupen meer op mannen lijken dan de gemiddelde vrouwelijke televisiekijker.

Ontwikkeling van de hersenen in de kindertijd
Nog even een opmerking over de ontwikkeling van de hersenen. Om te leren lopen moeten niet alleen de benen en de ruggenwervels sterk genoeg zijn en het hoofd relatief wat minder groot, maar moet ook het evenwichtsorgaan ontwikkeld zijn. Het kind moet afstand schatten, een bepaald niveau van communicatie met de moeder onderhouden, de spieren aanspannen en ontspannen. Kortom, alle informatie die voor het lopen nodig is moet door het zenuwstelsel worden doorgegeven, en door de hersenen worden verwerkt en gecoördineerd. De informatie die van de aanmoedigende moeder uitgaat wordt door de hersenen vertaald in bijvoorbeeld de aansturing van een been, en door de positieverandering van het been gaat dan weer informatie terug naar de hersenen, die daarop weer corrigeren, enzovoorts. Het is dus zo dat de ontwikkeling van de hersenfuncties onlosmakelijk samenhangt met de ontwikkeling van de andere functies.

Lopen
Het menselijke lopen is een zo ingewikkelde zaak dat er nog geen robot is die het goed kan nadoen. Afhankelijk van de behoefte zal een dergelijke robot echter wel gemaakt kunnen worden, omdat - hoe complex ook - de onderliggende principes van beweging en informatieoverdracht simpel zijn. Ze berusten net als de meest geavanceerde computerprogramma's uiteindelijk op combinaties van 'ja' en Kind op wip'nee'. Er gaat, zoals gezegd, een zeer lange evolutie aan het menselijk lopen vooraf. De simpelste vorm van bewegen (de bacterie gaat naar rechts omdat links een bepaalde zuurgraad overschreden wordt) wordt uitgebreid naar zwemmen (in de richting van hom of kuit) naar kruipen (weg van gevaar), vliegen, zweven, fladderen, duiken, slingeren, springen, rennen, enzovoort. Het menselijke lopen is niet de beste, mooiste, snelste, elegantste of intelligentste vorm van lopen (dat is trouwens veelal een kwestie van smaak). Het is alleen de vorm die bij ons past, dat wil zeggen die ontstaan is als noodzakelijk onderdeel van onze evolutie. Daar hoort een voor ons typische voet bij, en een typisch skelet en spieren, enzovoort, maar ook een typisch hersenprogramma.

Handigheid

Wat hier over lopen gezegd is geldt ook voor andere activiteiten. 'Hand'igheid, bijvoorbeeld, ontwikkelt zich van het eenvoudige slaan en grijpen van de baby, via het leren verplaatsen van objecten, het aantrekken van kleding, het indrukken van toetsen, het vasthouden van een pen, het strikken van veters en het bespelen van een muziekinstrument tot het vakmanschap op talloze gebieden dat we met handigheid associëren.
Ook bij handigheid vallen ons verschillen tussen de geslachten op, en kunnen we de cultuur als Kind met poppewagenuitdrukking van onze evolutie bestuderen. En net als bij lopen is het gebruik van de handen bij een klein aantal mensen op een specialistisch gebied virtuoos, terwijl bij vele anderen de handigheid eigenlijk nog zeer beperkt is. Zij zijn misschien juist weer 'handig' met hun mondje, in het zakendoen of in het oplossen van conflicten. (Het is interessant dat we 'handig' in overdrachtelijke zin gebruiken voor allerlei vaardigheden: daaruit blijkt hoe typisch de hand is voor de menselijke intelligentie).

Andere functies
Het zal duidelijk zijn dat over andere menselijke functies in onze ontwikkeling in ongeveer dezelfde termen gesproken kan worden als hierboven. Het leren eten en zindelijk zijn, allerlei andere vormen van sociaal gedrag, het denken en praten, ze volgen allemaal ongeveer dezelfde weg:

Laten we tenslotte twee belangrijke aspecten van onze ontwikkeling nog wat nader bekijken, seksualiteit en relaties. Deze worden vaak in een adem genoemd. We beginnen met ze apart te beschrijven (lees verder).

Aanbevolen literatuur: R. Kohnstamm, Kleine ontwikkelingspsychologie I, II en III, Bohn Stafleu Van Loghum, 2002
Over de ontwikkeling van 0-3 jaar: Ewald Vervaet, Groeienderwijs, Ambo, 2002

 

home | seksuele informatie | seks & samenleving | opinie | direct hulp | de nieuwe sekstant | over de nvsh | zoek

sitemap | contact | steun de nvsh | adverteren | vacatures