sitemap | zoek
english | français | español
deutsch | русский
 
 
   

home > opinie > over bevolking > kindertal > niet kinderloos, maar kindervrij

Kindertal

 

Niet kinderloos, maar kindervrij Marije Feddema

Als jong meisje wist Marije Feddema al dat ze nooit kinderen wilde. Ze liet zich op haar 22e steriliseren in het Leyenburg ziekenhuis in Den Haag. Door haar ervaringen met mensen en instanties raakte ze steeds meer gemotiveerd om de 'vrijwillige kinderloosheid' te bevorderen. Maar in plaats van de term 'kinderloosheid' gebruikt zij in navolging van het Amerikaanse 'childfree' de term 'kindervrij'. In 2000 begon ze een Nederlandse internetsite met de naam 'Kindervrij'. Enkele jaren later, na haar emigratie samen met haar man Michael naar Australië, stichtte ze de WCA, de World Childfree Association, om ook internationaal actief te zijn. De WCA telt op dit moment ongeveer 130 leden, waarvan er 15 in Nederland wonen.

Wat voor soort organisatie is de WCA?
Het is een beetje van alles. We zijn een belangenorganisatie, maar we voorzien ook in informatie over de keuze, want die is er ons inziens nog niet voldoende. De informatievoorziening is zacht gezegd niet in evenwicht. In veel boeken en brochures wordt de mogelijkheid van geen kinderen nemen simpelweg niet besproken of bewust achterwege gelaten. Verder zijn we politiek actief, we lobbyen, we zetten ons in voor de sterilisatierechten van vrouwen en mannen; we organiseren zo nu en dan bijeenkomsten; we bieden ook virtuele stageplaatsen aan studenten; en we hebben tegenwoordig ook ons eigen 'kindervrije keurmerk' voor kindervrije bedrijven.

Zijn er nog andere organisaties op dit gebied?
Die zijn er wel, maar die hebben niet echt een aanwezigheid in Nederland. In de Verenigde Staten heb je bijvoorbeeld No Kidding! die weliswaar chapters in diverse landen heeft, maar die geen chapter in Nederland heeft. Ooit bestond er ook de Amerikaanse organisatie The ChildFree Association, maar die is na interne conflicten opgeheven. Verder bestaan op dit moment The British Organisation for Non-Parents in Groot-Brittannë, maar die laten weinig van zich horen. Ik heb ze zelf al diverse malen gecontacteerd, maar nog nooit een antwoord op mijn e-mails ontvangen. En ten slotte is er Kidding Aside, ook een Britse organisatie, die naar ik meen vier jaar bestaat. De WCA bestaat trouwens ook al sinds mei 2003.

Vrijwillige kinderloosheid vindt iedereen toch prima?Omslag van het boek "Kindervrij verklaard van Marije Feddema en Larissa van Berchum
Dat betwijfel ik ten zeerste. Uit een onderzoek 'What we say, what we do' van Scott Foreman, blijkt dat wat mensen zeggen niet altijd hetzelfde is wat mensen doen. Bij kindervrijheid lijkt dat zeker ook het geval te zijn. Als je mensen ernaar vraagt, dan vindt iedereen het prima, maar achter de schermen wordt er door familie, collega's, de cultuur, heel veel druk uitgeoefend om toch maar wel kinderen te krijgen. Mensen vinden kindervrijheid prima zolang het maar niet hun eigen kind is.

Je bent ook een belangenorganisatie omdat vrouwen in de praktijk worden gediscrimineerd als ze het moederschap afwijzen?
Dat klopt. Het moederschap wordt nog steeds als iets heiligs gezien en vrouwen die daar dus niet voor kiezen worden min of meer voor gek verklaard, omdat ze blijkbaar iets heel kostbaars weggooien. Door sommige mensen worden kindervrijen nog steeds gezien als onmensen. Ik heb dat zelf ook mogen meemaken toen ik op mijn 22ste gesteriliseerd werd. Er is dus zeker sprake van het 'heilige moederschap'.

Hangt dat samen met het geloof in de heilige familie, met religie?
Dat is waar. Je ziet ook dat kindervrijen veel moeite hebben met religie. Ik spreek alleen over het christendom, want ik ben tot dusver geen kindervrijen van andere geloven tegengekomen, omdat daarin vrouwen traditioneel worden geportretteerd als moeders, die onderdanig zijn aan hun echtgenoten. Kindervrijen kunnen zich daar niet mee vereenzelvigen. Er zijn wel christelijke kindervrijen, maar die mensen lopen binnen hun gemeente tegen nog meer onbegrip op dan atheïstische kindervrijen.

Hoe zou dat zijn met andere geloven?
Ik denk dat christenen toch wat mondiger hierover durven te zijn, en dat moslims nog niet tot het niveau zijn gekomen om dit te bekritiseren. Die moeten eerst nog de feministische revolutie door.
En net zoals het bij de christenen in het Westen gegaan is, zal het daarna nog tientallen jaren duren voordat kindervrijheid daadwerkelijk geaccepteerd is.

Hoe ging dat eigenlijk met de reacties op je verzoek tot sterilisatie?
'Wat als je spijt krijgt?' Destijds was ik nog maar 22 en mijn man 30, en we wisten allebei nog niet van de term kindervrij af; we noemden onszelf toen nog bewust kinderloos.
We wisten allebei al ons hele leven dat we nooit kinderen zouden willen en dat hebben we elkaar al verteld (raar, maar waar) op de dag dat we voor het eerst met elkaar kennismaakten.
In eerste instantie gebruikte ik de pil (voordat ik mijn man ontmoette gebruikte ik niets, want ik was toen niet seksueel actief), maar die verdroeg ik niet goed. Ik werd er enorm gedrogeerd en suf van. Na een aantal keer van pil veranderd te zijn geweest (over een periode van zo'n twee jaar) vonden we beiden dat het genoeg was geweest. We wilden allebei geen kinderen, dus waarom zouden we blijven aanmodderen met allerlei voorbehoedsmiddelen die eigenlijk allemaal wel een negatieve bijwerking hebben (het condoom vonden we bijvoorbeeld, zoals zo velen, niet prettig vrijen). Zodoende begonnen we aan onze speurtocht naar een arts die bereid was ons allebei te steriliseren. Na veel zoeken, argumenteren en volharden hebben we die uiteindelijk wel gevonden, maar het ging niet van een leien dakje. Het is nu ongeveer acht jaar geleden, maar als blikken konden doden, dan had ik hier niet gezeten. Ik werd door de zusters van de afdeling in het ziekenhuis compleet genegeerd en mocht ook geen bezoek ontvangen, terwijl alle andere patiënten die bij mij op zaal lagen allemaal wel naar behoren verpleegd werden en aan de lopende band bezoek aan hun bed hadden.
En ook nu nog verbazen mensen zich erover dat het me op mijn 22e gelukt is om me te laten steriliseren. Blijkbaar is dat een heel jonge leeftijd. Als ik terugkijk denk ik ook wel eens: "Goh, je was inderdaad behoorlijk jong", want ik heb nog maar weinig mensen ontmoet die het ook op die leeftijd gelukt is. Meestal lukt het mensen pas als ze rond de dertig zijn. Ik vind dat wel heel vreemd, want als je kinderen krijgt op je 18e of nog jonger, dan vraagt niemand zich af of je daar niet te jong voor bent of spijt krijgt, terwijl beide beslissingen even onomkeerbaar zijn.

Is dat helemaal waar? Er is toch altijd veel te doen over de zogenoemde tienerzwangerschappen?
Dat is wel zo, maar volgens mij geldt dat meer voor echte tieners, en dan bedoel ik meisjes onder de achttien. Volgens mij vinden mensen achttien jaar nog wel jong, maar zeker niet te jong om moeder te worden. Ik denk overigens niet dat je de leeftijd van achttien hier te letterlijk moet nemen. Het gaat erom om aan te duiden dat de maatschappij je al gauw te jong vindt voor een beslissing om je te laten steriliseren, terwijl dit niet het geval is voor de beslissing om moeder te worden, ondanks dat deze beslissing veel ingrijpender is. Je zet wel even een nieuw mens op de wereld! Dat is eigenlijk de problematiek die we hier aan de orde stellen.

Marije en Michael Feddema Heb je de discussie gevolgd over het idee om bepaalde ouders te verplichten tot anticonceptie? Wat vind je daarvan?
Ik heb die discussie niet gevolgd, maar mijn man zegt zoiets al jaren. Hij zegt altijd dat ze mensen preventief zouden moeten steriliseren (misschien chemisch), totdat ze op een of andere wijze bewezen hebben dat ze in staat zijn tot goed ouderschap (misschien via een ouderbewijs). Ik vind dat zelf ook een heel goed idee. Het op de wereld zetten van een nieuw mensenleven is tenslotte niet iets waar lichtzinnig over gedacht moet worden. Ik vind het heel erg als mensen maar gewoon kinderen laten komen, terwijl ze er eigenlijk financieel of emotioneel niet voor kunnen zorgen. Het kind wordt dan letterlijk het kind van de rekening.

Wil je het idee van kindervrijheid ook echt promoten? Is het te vergelijken met bijvoorbeeld een antirookcampagne?
Nou, niet helemaal. Ik vind niet dat ik mensen moet gaan bekeren. Ik zie alleen een adviserende rol voor mezelf weggelegd, waarbij ik zo objectief mogelijk de voor- en nadelen aan mensen voorspiegel op basis waarvan zij dan een overwogen keuze kunnen maken. Mijn doelstelling is toch wel dat mensen zich bewust worden van de consequenties van hun daden, want veel mensen kunnen zich er geen voorstelling van maken wat een aanslag een kind op je tijd en je bewegingsvrijheid is, en die komen daar dan pas achter op het moment dat het kind er is.
Als voorbeeld gebruik ik even een collega van mijn man, die al twee volwassen kinderen heeft uit een vorig huwelijk en nu een peuter heeft bij zijn huidige vrouw. Hij hoefde niet per se nog een kind want hij had er al twee, maar zij wilde er wel een want voor haar was het de eerste. Maar nu het kind er is heeft zij er inmiddels schoon genoeg van en wil ze dat haar man maar voor dat kind gaat zorgen, want ze komt nauwelijks nog aan zichzelf toe, zegt ze. Ze eist nu ook dat haar man minder gaat werken zodat zij ook weer wat kan gaan werken en niet steeds alleen maar met dat kind bezig hoeft te zijn. Verder probeert ze dat kind zo vaak mogelijk bij haar of zijn ouders te dumpen zodat zij hem in ieder geval kwijt is. Dat vind ik dus verkeerd. Als je voor een kind kiest, dan moet je er ook voor zorgen en niet de verantwoordelijkheid op een ander afschuiven zodra je er op uitgekeken bent.

Hoe zie je het verband tussen het stichten van een gezin en seks?
Iemand schreef mij eens: “Als je geen kinderen wilt, dan mag je ook geen seks hebben”, want dat is dan hypocriet. Ik vind niet dat je daar zo strikt in moet zijn. Seks resulteert niet altijd in zwangerschap en er zit ook een intieme en plezierige kant aan.
Aan de andere kant heb ik wel altijd gevonden dat seks een instinctieve drift is en ik vind dat wij als mensen onze driften moeten kunnen beheersen. Daarmee bedoel ik dat je je moet realiseren dat seks tot een zwangerschap kan leiden, tenzij je maatregelen neemt. Ik zie nog te vaak om me heen dat mensen maar gewoon zwanger worden. Een oom van mijn man heeft bijvoorbeeld vier 'ongelukjes' gehad. Geen van zijn vier kinderen was gepland, terwijl hij en zijn vrouw beiden arts zijn! Dat vind ik onbegrijpelijk.

Begrijp ik het goed dat je eigenlijk geen grote sociale, historische of evolutionaire betekenis toekent aan het kindervrij blijven?Kindervrij; overbevolking
Nou, wij denken zeker dat kindervrijheid een soort derde feministische golf is. En het heeft misschien ook wel te maken met de menselijke evolutie. Kindervrijheid is een antwoord op de overbevolking, en dat heeft natuurlijk ook enorme sociale consequenties. Ik zou wel heel graag willen dat mensen minder of geen kinderen kregen, al was het maar omdat ik zelf het idee heb dat de wereldbevolking uit haar voegen barst.
In het boek wordt ook een onderscheid gemaakt tussen mensen die pas na lang nadenken een weloverwogen beslissing nemen en degenen die als het ware kindervrij geboren worden. Wij denken dat bij die laatste groep ook een genetische factor een rol speelt.

Speelt de man ook een rol?
We hebben bewust een hoofdstuk besteed aan kindervrije mannen, juist omdat vaak gedacht wordt dat de keuze voor wel of geen kinderen alleen een vrouwenkwestie is en dat mannen daar niet zo mee bezig zijn of bij betrokken hoeven te worden. Dat is niet zo. Mannen hebben ook hele duidelijke wensen en wij vinden het belangrijk dat dat ook erkend wordt. Maar al te vaak wordt gedacht dat een man wel bijdraait als het kind er eenmaal is en als een man aangeeft dat hij geen kinderwens heeft, dan wordt hij dikwijls doorverwezen naar een psycholoog voor therapie.

Vind je kindervrijheid, dus de vrijheid van kinderen zelf, ook belangrijk?
Bedoel je hiermee de vrijheid van kinderen als in 'geen kinderslavernij'? Zo ja, dan is mijn antwoord: Absoluut! Kinderslavernij vind ik verwerpelijk. Wel vind ik dat kinderen discipline bijgebracht moet worden en daarmee bedoel ik dat kinderen niet alles zomaar zouden moet krijgen van hun ouders (wat naar ik begrijp tegenwoordig helemaal in de mode is; kinderen worden voorzien van laptops, mobiele telefoons, et cetera). Ik vind dat kinderen in ruil voor de luxegoederen die ze krijgen, best wel een aantal huishoudelijke taken kunnen klaren, zodat ze de waarde ervan leren appreciëren. Ik vind niet dat kinderen voor hun basisbehoeften huishoudelijke klussen zouden moeten verrichten - dat gaat me net iets te ver - maar alleen voor de extra's, zodat ze zich vroeg realiseren dat als ze iets willen hebben, daar dan voor gewerkt moet worden en dat dingen niet vanzelf komen. Pa en/of ma moeten er tenslotte ook voor werken.
Verder vind ik dat vrijheid verdiend moet worden en daarmee bedoel ik dat ieder mens moet groeien in het verstandig omgaan met je eigen en andermans vrijheid (een soort rijpingsproces). Vrijheden moeten niet zonder meer verleend worden, maar dienen pas verleend te worden als men daar klaar (d.w.z. geestelijk rijp) voor is. In de huidige maatschappij zie je dat teveel mensen zich geen raad weten met hun vrijheid, omdat ze het gewoon in hun schoot geworpen hebben gekregen en er nooit voor hebben moeten vechten. Mensen zijn geneigd om bij vrijheid alleen te denken vanuit een ik-perspectief (dat wil zeggen hun eigen vrijheid). Ik vind echter dat je je bij de uitvoering van je eigen vrijheid, ook steeds bewust moet blijven van de vrijheid van een ander, opdat je de grenzen van de vrijheid van die ander niet overschrijdt. De relatie tussen twee partners is een samenleving in het klein en ook hier dient men voortdurend oog voor elkaar te houden en waakzaam te blijven dat men elkaars vrijheid niet beperkt.

Hoe denk je over het verschil tussen de geslachten?
Als het gaat om gedrag, dan moet daar nog heel wat veranderen. Mannen kunnen best vrouwendingen doen en andersom. Ik vind dat beide geslachten zich ook niet hoeven te schamen als ze dingen doen die vanuit traditioneel oogpunt met het andere geslacht worden geassocieerd. Ik vind dat dit een privé-zaak is. Binnen onze relatie neemt mijn man doorgaans de zware klussen voor zijn rekening. Hier valt voor hem ook stofzuigen onder, een typische vrouwenklus. Aan de andere kant rij ik meestal de vuilnisbakken naar buiten, een typische mannenklus. Maar dingen als schoonmaken, de was doen en opvouwen, de afwasmachine vullen, doen we samen. Dat is ook gezellig. Ik vind dat de taken gelijkwaardig verdeeld moeten zijn. Als mijn man bijvoorbeeld een uurtje stofzuigt, dan neem ik een andere taak voor mijn rekening die ook een uur duurt. Dit heeft allemaal te maken met 'rekening houden met' en 'respect voor elkaar'. Als de één de zaak gaat lopen saboteren, dan werkt dit concept natuurlijk niet.

Hoe zie je de voortplanting in de toekomst? Hangt daar niet ook het instituut huwelijk mee samen?
Ik vind dat voortplanting losstaat van het instituut huwelijk en ik vind het ook jammer dat voortplanting nog steeds met trouwen geassocieerd wordt. Ook vind ik dat trouwen niets met liefde te maken heeft. Ik ben zelf wel getrouwd met mijn man Michael, maar heb dat voornamelijk om praktische redenen gedaan, namelijk dat de immigratiedienst van Australë getrouwde stellen nu eenmaal serieuzer nam dan ongetrouwde stellen. Als ongetrouwd stel moet je allerlei bewijzen op tafel leggen die aantonen dat je een al een aantal jaren een serieuze relatie met elkaar onderhoudt.
We houden wel erg veel van elkaar, maar we zouden dat ook doen zonder het boterbriefje. Anderzijds zouden we net zo makkelijk weer scheiden als dat praktischer was. Maar ook in dat geval zouden we nog steeds van elkaar blijven houden. Liefde laat zich namelijk niet afdwingen door een huwelijk en hoeft daarom wat mij betreft ook niet bezegeld te worden met een huwelijk. Houden van elkaar doe je of dat doe je niet. Een huwelijk verandert daar niets aan. Het is niet zo dat je ineens meer of minder van elkaar gaat houden op het moment dat je met elkaar getrouwd bent.

Wat vind je van monogamie?
Vroeger vond ik wel dat stellen monogaam moesten zijn (waarschijnlijk omdat ik met dit idee opgevoed ben), maar inmiddels denk ik daar veel vrijer in. Ik vind het vooral belangrijk dat mensen binnen hun relatie eerlijk tegenover elkaar zijn. En als de één een zekere behoefte van de ander niet kan vervullen, dan vind ik dat de ander de één vrij moet laten om de bevrediging van die behoefte buiten de deur te zoeken, ongeacht of het hier nu om seks gaat of om werk of een hobby. Ik vind wel dat het door beide partijen openlijk besproken moet worden en dingen niet stiekem moeten gebeuren. Ik zou er zelf geen enkel probleem mee hebben als mijn man de bevrediging van bepaalde behoeften buiten de deur zou zoeken als ik die behoefte niet kan of wil bevredigen, zolang hij het maar tegen me zegt (en ik vind dat ik hem daar niet eens goedkeuring voor hoef te verlenen) en hij niets achter mijn rug om doet. Zo doen wij dat met alles hier. Als mijn man bijvoorbeeld een leuke baan vindt in een andere stad of land, dan hoeft hij mij enkel op de hoogte te stellen dat hij die baan graag wil najagen en daar laat ik hem dan helemaal vrij in. Hij hoeft daarover geen verantwoording af te leggen.
Dit is in mijn visie de ultieme vorm van liefde, dat je elkaar vrij laat en dat beide partijen ook op een volwassen manier met die vrijheid om kunnen gaan (dat wil zeggen. geen misbruik van de verleende vrijheid maken, de ander geen schade berokkenen, de ander dezelfde mate van vrijheid verlenen als de vrijheid die je van de ander verwacht te krijgen, elkaars vertrouwen niet beschamen, et cetera). Ik vind dat je relatie geen belemmering mag zijn voor je zelfontplooiing. Je ziet vaak gebeuren dat zodra mensen een relatie met elkaar krijgen, de één voor de ander gaat bepalen wat hij/zij mag/moet doen. Bij ons werkt dat niet zo. Wij willen elkaar op geen enkele manier in de weg staan. Wij houden veel van elkaar en we zijn samen, omdat we veel gemeenschappelijke interesses hebben. Maar tegelijkertijd beseffen we dat we geen exacte kopieën van elkaar zijn en dat we ook interesses hebben die we niet met elkaar delen, voor welke we dus de aansluiting ('bevrediging') elders moeten zoeken.

Ik heb ook kritiek: in het boek ontstaat het beeld van een categorie 'kindervrijen'. Ik krijg daarbij hetzelfde gevoel als wanneer ik lees over homo's, vrouwen, moslems, enzovoort. Je creëert als het ware een groep en dan kom je op voor de belangen van die groep. Die wordt dan tot slachtoffer gebombardeerd. Je roept het beeld op van mensen, die vrienden en kennissen verliezen, die zelfs verguisd worden. De titel van je boek is afgeleid van de term 'vogelvrij verklaard', iets wat toch heel erg is. Maar in feite gaat het om mensen die over het algemeen juist zeggen een fijn leven te leiden. Uit de enquête in je boek blijkt ook dat het om zeer uiteenlopende individuen gaat. Het enige dat hen misschien bindt is een gezamenlijke vijand, namelijk de afwijzende buitenwacht, en dan vooral in kleine kring: familie en kennissen.
Dat klopt inderdaad. Het was ook een beetje de opzet van het boek om aan te tonen dat kindervrijen eigenlijk hele normale mensen zijn, net als iedere ander, en dat ze maar één ding met elkaar gemeen hebben, namelijk dat ze geen kinderen willen. De reden waarom dat de opzet was, was om te bewijzen dat kindervrijen eigenlijk niet te profileren zijn, bijvoorbeeld dat we allemaal mensen zijn die een slechte jeugd hebben gehad of die hun gevoelens slecht kunnen uiten of iets dergelijks.
Maar ik ben het met je kritiek eens. Je kunt kindervrijen eigenlijk niet echt categoriseren. Daarom vind ik het persoonlijk ook moeilijk om via de WCA voor de belangen van kindervrijen op te komen, want ze zijn onderling zeer verschillend en hebben dus ook zeer uiteenlopende belangen. In een Engelse groep zei iemand ooit eens tegen mij dat het samenbrengen van kindervrijen hetzelfde is als het proberen van katten een kudde te maken.

Omslag van tijdschrift RoyalsIk bedoel toch nog iets meer, namelijk dat je vooral boos bent op familie, collega's, tv-reclame, de maatschappelijke druk, lastige kinderen. Allemaal ongetwijfeld op ervaring gebaseerd, maar ik vind het een beetje mager, te veel op het niveau van (eigen)belang. Ik bedoel niet dat je egoïstisch bent omdat je geen kinderen neemt, integendeel. Maar als je daarvan beschuldigd wordt dan is je reactie dat ook het nemen van kinderen uit egoïsme gebeurt. Dat is wel waar, maar dan maakt het dus niks uit, Alles blijft gewoon hetzelfde, de een neemt twee kinderen en de ander neemt twee katten en iedereen doet gewoon alles voor zijn plezier. Ik mis een visie, waarin ook verklaard wordt waar die tegenstand tegen het kindervrij zijn vandaan komt, en waarin betekenis gegeven wordt aan het kindervrij zijn voor de verdere ontwikkeling van mens en maatschappij.
Ik mis dit zelf ook. Sommige mensen in het boek hebben wel een visie, maar een heleboel respondenten zijn erg veel met zichzelf bezig. Ik vind het ook erg dat ik dit eerlijk moet toegeven over de kindervrijen, want ik had gehoopt dat ik inderdaad wat bredere visies in het boek had kunnen opnemen, maar het zat gewoon niet in de respondenten en in de kindervrijen in het algemeen, dus dan zou het boek een minder goede afspiegeling van deze groep zijn geworden. Eén van mijn persoonlijke punten van kritiek op de kindervrijen, die ik dus niet in het boek verwerkt heb, is dat ze teveel zeiken over hun persoonlijke situatie. Ook op de forums op internet zie je dit. De discussies zijn altijd hetzelfde en gaan over het algemeen over persoonlijke ergernissen. Men klaagt over alles in de maatschappij waarin kindervrijen gediscrimineerd worden, maar als groep actie ondernemen doet men niet. Er zijn maar een paar echte enthousiastelingen die bereid zijn de barricades op te gaan; de meeste kindervrijen vinden het vooral prettig om even relatief anoniem hun hart te luchten en dan gewoon weer tot de dagelijkse orde over te gaan, totdat het volgende moment zich aandient waarop ze weer even moeten uitrazen. Ik vind het zelf ook jammer dat het nooit verder komt dan dat, want ik geloof dat je alleen iets in de maatschappij kunt veranderen als je je als groep organiseert. Maar daar zijn de kindervrijen kennelijk nog niet aan toe.

 

home | seksuele informatie | seks & samenleving | opinie | direct hulp | de nieuwe sekstant | over de nvsh | zoek

sitemap | contact | steun de nvsh | adverteren | vacatures