sitemap | zoek
english | français | español
deutsch | русский
 

home > opinie > over seksuele voorlichting > boekbesprekingen > praten over seks

Boekbesprekingen

Voorlichting voor verstandelijk gehandicapten

 

Regelmatig komt bij ons de vraag binnen of er ook materiaal is om te gebruiken bij de  voorlichting aan verstandelijk  gehandicapte jongeren. Er bestaat al heel lang belangstelling voor dit onderwerp. In 1992 gaf de Rutgers Stichting een boek uit dat bestond uit losse glimmende bladen met grote foto’s van o.a. blote mensen in alle leeftijdsgroepen, voorzien van een handleiding voor gebruikers. Het boek werd te weinig gebruikt  en niet meer uitgegeven.
De ontstane leemte wordt nu gevuld met een door Garant uitgegeven methode  ‘voor het ondersteunen van mensen met een verstandelijke beperking bij hun seksuele ontwikkeling’. Niet uitsluitend voor jongeren dus, maar ongetwijfeld het meest op die doelgroep afgestemd.
De methode bestaat uit een dikke  losbladige werkmap voor de leerling (of cliënt zoals die in het boek genoemd wordt) en een begeleidersboek.  Daarin wordt uitgebreid uitgelegd hoe deze methode in elkaar zit en wat de opvattingen zijn van de schrijvers zelf, opvattingen over de beste manier van begeleiden en ondersteunen van jongeren met een verstandelijke handicap, en opvattingen over wat gezonde seksualiteit is.Seksuele voorlichting

Systematisch
De methode bestaat uit zes hoofdstukken, waarvan het eerste (Het Begin), tweede (De Basis) en zesde (Tot Slot) als 'verplicht' gelden terwijl daarnaast nog drie hoofdstukken over Puberteit, Seks met jezelf en Seks met een ander afhankelijk van omstandigheden en kenmerken van de cliënt te gebruiken zijn.  De bedoeling is dat de begeleider met  één  cliënt de gesprekken voert (een verschil met het Rutgersboek dat  uitging van groepsdiscussie)
De methode is duidelijk het resultaat van een systematische  aanpak. Elk hoofdstuk of thema heeft bijvoorbeeld een vaste opzet van negen punten:

Vooraf: eerst wordt gekeken wat de cliënt al weet of gedaan moet hebben
Doelen: wat kan of weet de cliënt na dit hoofdstuk
Bijzonderheden: opmerkingen, tips, aandachtspunten
Gesprek: vragen die aan de cliënt worden gesteld
Informatie: in eenvoudige taal gestelde informatie
Materiaal: hulpmiddelen bij het gesprek
Werkwijze: instructies voor de begeleider, werkvormen
Nabespreking: samenvatting door de cliënt
Tegel: een positief normerende uitspraak bij het thema
Vervolg: aanbevolen thema's voor de volgende keer

Bij elk hoofdstuk worden deze negen punten ingevuld, zo dat een systematisch geheel  ontstaat, waar de begeleider ongetwijfeld groot houvast aan heeft.

Eigendom
De Werkmap, die persoonlijk eigendom van de cliënt is, bevat 130 vellen op A4-formaat, waarin alles wat er gebeurt wordt aangetekend. Zo staat er op de eerste bladzijde ‘Dit boek is van:’ met daaronder een vierkant met de titel ‘foto of tekening’. De cliënt moet daar dan zijn of haar portret in plakken. Eronder staat: ' Ik ga praten met ... ' en daar komt dan de naam van de begeleider. De volgende bladzijden bieden ruimte voor afspraken tussen begeleider en cliënt, regels over seks (wat wel mag en wat niet mag, vervolgens zijn er  vragenlijsten (eerste vraag: ben jij een man of een vrouw?), tekeningen (bloot en aangekleed) van kind, puber en volwassene, stukken korte informatie en verder veel vellen om in te vullen, vragen te beantwoorden, keuzes te maken of afspraken te vermelden.  Het is duidelijk dat hier sprake is van een weldoordachte didactische aanpak, vergelijkbaar met nieuwe schoolmethoden voor het basisonderwijs, waarvan ook het niveau als leidraad zal hebben gediend.
Dat brengt ons op de verantwoording, zoals die in het begeleidersboek in de Inleiding en Handleiding wordt geformuleerd. Daaruit blijkt duidelijk dat de auteurs aansluiten bij wat de heersende opvattingen over seksualiteit in Nederland zou kunnen noemen. Wie enige kennis heeft van de geschiedenis van de voorlichting weet dat er in elk tijdsgewricht bepaalde heikele onderwerpen waren die in de voorlichting aan de orde gesteld werden met de bedoeling jongeren de juiste opvatting bij te brengen teneinde ze te behoeden voor narigheid of erger. In het prilste begin was dat de bevruchting zelf, daarna kwam  de zelfbevrediging (onanie of zelfbevlekking), seks voor het huwelijk, geslachtsziekten en het gebruik van voorbehoedmiddelen, homoseksualiteit, en in meer recente jaren seksueel misbruik en daarmee verwante zaken.  

Grenzen
Hoewel de toon van de voorlichting neutraal is, en de auteurs benadrukken dat zij een positieve attitude ten aanzien van seksualiteit willen bevorderen, blijkt duidelijk dat dat alleen binnen de geaccepteerde grenzen mag. De mogelijkheid van seksueel misbruik, die de verstandelijk gehandicapte als het ware voortdurend boven het hoofd hangt, is geregeld tussen de regels door in dit boek aanwezig. Die wordt vertaald in de ‘afspraak’ dat aanraken alleen mag als jij het wil en de ander het wil, net zoals dat in de basisschoolvoorlichting wordt geformuleerd. De begeleider krijgt daarnaast de instructie dat als de cliënt een misbruikervaring heeft, daarvoor naar een arts, psycholoog of seksuoloog dient te worden verwezen.
Deze benadering heeft natuurlijk te maken met de rol van de voorlichter als functionaris en de gangbare kernbegrippen in sexualibus, zoals 'seksuele gezondheid' en ' seksuele rechten', en met de functie van de voorlichting zoals het handboek seksuologie die ook ziet, namelijk het voorkomen van ongewenste zwangerschap, soa en misbruik, allemaal feitelijk negatieve motieven.
Het handboek seksuologie (dat de auteurs ook in de literatuurlijst hebben opgenomen) stelt aan voorlichting ook de eis dat zij op haar effecten kan worden geëvalueerd. Of dat bij deze methode ook mogelijk is en welk effect daaruit zal blijken, wachten we af.
Ondertussen heeft het geheel zoveel aantrekkelijke kanten (al blijft het natuurlijk bij praten) dat we iedereen die informeert naar geschikt materiaal voor de voorlichting aan verstandelijk gehandicapten naar deze methode zullen verwijzen.
Paulien van Doorn en Anja Janssen, Praten over seks, Garant, 2008. Werkboek € 40,- Begeleidersboek € 30,-

 

home | seksuele informatie | seks & samenleving | opinie | direct hulp | de nieuwe sekstant | over de nvsh | zoek

sitemap | contact | steun de nvsh | adverteren | vacatures