sitemap | zoek
english | français | español
deutsch | русский
 
 

home > de nieuwe sekstant > jaargang 2005 > mooie familiekiekjes

Mooie familiekiekjes

Dik Brummel

Bonobo's




 

 

 

Bonobo’s doen het in allerlei standjes,
ook in de 'missionaris’ houding zoals hier.
Vrouwtjes kunnen ook klaarkomen, wat
geobserveerd is aan hun gelaats-uitdrukking,
geluiden, samentrekkingen van de vagina- en baarmoederspieren. Uit deze foto blijkt ook
dat het vrouwtje er precies zo bij kan liggen als het vrouwtje van homo sapiens.

Apen kunnen kussen, troosten, veinzen, plagen, verkrachten, bezorgd zijn, flirten, leren, uitvinden, slaan, bedelen, dansen, rouwen, meeleven, blindemannetje spelen, nadenken, politieke coalities smeden; ze hebben cultuur, gevoel voor humor, rivaliteit en solidariteit, ze kunnen werktuigen gebruiken, effectief met elkaar communiceren, oorlog voeren en vrede sluiten.

Niet alle (mens)apen kunnen dit allemaal, maar vooral bij de meest op de mens lijkende soorten

(chimpansees en bonobo’s) komen al deze gedragingen voor.
Dit inzicht, dat mensapen sprekend lijken op aapmensen, hebben we onder andere te danken aan het werk van Frans de Waal, die in de loop van ruim dertig jaar over de hele wereld bekend is geworden als primatoloog. Zijn eerste grote onderzoek deed hij met chimpansees in Burgers Zoo bij Arnhem. Dat resulteerde in het boek Chimpanseepolitiek (1972, herziene editie 1999), nog steeds een van de beste boeken over sociale relaties bij chimps. Rond 1980 emigreerde hij naar Amerika, waar hij in verschillende centra onderzoek deed, onder andere bij een groep bonobo’s in de beroemde dierentuin van San Diego. Bekend werden zijn boeken Van nature goed (1996), en De aap en de Sushimeester (2001), waarin hij benadrukt hoe ‘menselijk’ mensapen zijn.
De titel van zijn laatse boek gaat zelfs nog iets verder: Mijn familiealbum heet het.
Het boek is een selectie van 122 (van de 50.000) foto’s die De Waal in al die jaren van zijn apen maakte. Het zijn zwart-wit foto’s, met grote zorg en vakmanschap gemaakt (in het voorwoord dankt hij daarvoor zijn vrouw die beroepsfotograaf is). De foto’s zijn per twee stuks voorzien van een korte tekst, waarin De Waal op een prettige manier toelichting levert. Deze opzet maakt ook een perfecte layout mogelijk.
Niets dan lof dus.

Mamma
Mamma was de matriarch van de chimpanseekolonie in de Arnhemse dierentuin in 1975. De Waal noemt haar de meest indrukwekkende van alle himpanseepersoonlijkheden die hij kent. Als twee mannetjes met elkaar ruzie hadden, maar niet durfden te vechten, wierpen ze zich allebei in de armen van mamma en begonnen daar tegen elkaar te schreeuwen.
Mamma vormde het hart van de machtsstructuur van de kolonie. Zij bepaalde wie van de mannetjes aan de top kwam. Kortom, mamma was de baas.


Kevin


Kevin is een bonobo uit de dierentuin van San Diego. De Waal noemt hem een ‘gentleman’. Hij is veel minder primitief dan de chimp. Hij heeft verfijnde gelaatstrekken, een slank lichaam, dunne beharing (met een scheiding in het haar) en pianistenhanden. Kevins karakter is zachtmoedig, hij houdt altijd rekening met anderen en is nooit inhalig of veeleisend. Andere bonobo’s hebben uiteraard een ander karakter.




Aboriginal

De aboriginal is een homo sapiens net als alle andere mensen in de wereld. Deze soort verschilt in veel opzichten van de andere primaten, bijvoorbeeld door geringe beharing, complexe taal en het vermogen objectieve beweringen te doen over de wereld. We maken wel onderscheid naar raskenmerken en culturele ontwikkeling. De aboriginal is primitiever dan de moderne westerse mens, omdat hij cultureel nauwelijks verschilt van de mens van 10.000 jaar geleden..



Moderne mens

 

De Moderne Mens spreekt niet één maar meerdere talen, is kunstzinnig en beschaafd, weet zich omgeven door informatie, overdaad, gemak, cultuurbloei en technologie, vliegt hoog boven de wolken en praat mobiel over de hele wereld. Nooit was er zo’n wezen op aarde. Toch is deze mens herkenbaar en grotendeels een soort aap, die soms kan glimlachen maar vaker alleen de tanden laat zien. Is een betere wereld mogelijk zonder hebzucht, macht en geweld? In ieder geval niet zolang mamma de baas is.



Primatologen
De Waal neemt een prominente plaats in onder de primatologen die in de twintigste eeuw ons gevoel voor de aap op een hoger plan hebben gebracht, zoals Jane Goodall (chimps), Dian Fossey (gorillas) Biruté Galdikas (orang-oetans). Vooral de boeken over bonobo’s, ook van De Waal zelf (Bonobo: de vergeten aap, 1997) spraken enorm tot de heersende verbeelding. Bonobo’s zouden de ‘mens van morgen’ zijn in een ‘vrouwelijke’ samenleving, waarin conflicten opgelost worden met seks in plaats van geweld. Deze mythologie heeft een positief effect gehad op het lot van primaten en heeft zelfs geleid tot de eis aan deze dieren ‘mensenrechten’ toe te kennen.
De Waal zelf geeft daar ook een staaltje van in zijn voorwoord: hij vertelt hoeveel ‘respect’ hij heeft voor de apen en dat hij geen foto’s maakt zonder te weten dat ze daarmee instemmen.

Moralisme
De schaduwkant van deze op zich sympathieke houding is politieke correctheid en een soort blindheid voor de oorzaken van de crisis waarin de mensheid verkeert. De mensapen worden op dezelfde manier aan ons voorgesteld als dat in de 18e eeuw met negers gebeurde. Ze zijn een soort ‘noble savage’, een edele wilde, die natuurlijk geen ‘mens’ is, maar die wel recht heeft op ‘menselijke’ behandeling. Dit kan makkelijk leiden tot moralisme, omdat de aap wordt gebruikt om de mens een spiegel voor te houden. De mythe van de goede natuur en de slechte mens wordt daardoor versterkt. De aap vertegenwoordigt dan de natuur, die goed en onschuldig (vrouwelijk) is, terwijl de (mannelijke) mens de natuur misbruikt en vernietigt en zich aan allerlei ‘onnatuurlijk’ gedrag schuldig maakt.

Weerstand
In zijn boek Chimanseepolitiek uit 1972 liet De Waal nog zien hoe mensen op apen lijken. De weerstand die dat in academische kring opriep maakte hem duidelijk dat je je met zulke ideeën veel moeilijkheden op de hals haalt. Hij koos voor Amerika en het gezelschap van mensapen. Steeds meer werd hij dus weer puur bioloog en verschoof zijn aandacht naar de apen zelf. Hij sloot daarmee aan bij het nieuwe conservatisme van natuurbehoud en dierenbescherming. Zijn boek over vrouwvriendelijke en sexy bonobo’s was een goedgepland succes bij aanhangers van feminisme en homoïsme, en ging (uiteraard niet zo door De Waal bedoeld) fungeren als uitlaatklep voor mensenhaat.

Welzijn
Mijn familiealbum is een mooie verzameling foto’s over een onderwerp dat blijvend onder de aandacht is gebracht van de politiek, namelijk het welzijn van primaten. De chimps en bonobo’s staan ons zo na, dat hun uitroeing door stropers, houtkap en vervuiling lijkt op het uitmoorden van mensen.
Wereldwijd staan deze verre familieleden dan ook al jaren in de belangstelling. Tot vervelens toe zelfs. Je kunt Discovery Channel of National Geographic niet aanzetten of er is wel een echtpaar dat bezig is met een groep apen. Ze leggen de kijker uit wat er zich allemaal afspeelt onder het gevlooi en geschreeuw. Niets menselijks blijkt de apen vreemd, althans op het elementaire niveau van familieleven en stamgebeuren. Dat wordt op een gegeven moment natuurlijk ook net zo saai als het dagelijkse gedoe van je eigen familie.
Uitdagend wordt de primatologie als we onszelf via de chimps en de bonobo’s kunnen herkennen. Dan kunnen we ook beter aangeven waarin we verschillen. En dat is dan weer nodig om onze eigen uitroeiing te voorkomen en om te bepalen in welke richting onze verdere evolutie zou moeten gaan.

Frans de Waal, Mijn familiealbum, Contact, 2004

Zie ook:
seks & samenleving > seksuele varianten > parafilieën

Noorderlicht over Frans de Waal
Noorderlicht over de bonobo
Dr. Frans de Waal, director living links center (english)

 

 

 

 

 

home | seksuele informatie | seks & samenleving | opinie | direct hulp | de nieuwe sekstant | over de nvsh | zoek

sitemap | contact | steun de nvsh | adverteren | vacatures