sitemap | zoek
english | français | español
deutsch | русский
 
 

home > de nieuwe sekstant > jaargang 2006 > apen voetballen ook

Apen voetballen ook Omslag van het boek De aap in ons van Frans de Waal

Manuella de Rijke

Frans de Waal, al meer dan 25 jaar Amerikaan, schrijft prettig, leesbaar en correct. Hij neemt een eervolle plaats in onder de primatologen in de wereld die ons inzicht in het gedrag van onze naaste verwanten in de dierenwereld verdiept hebben. Mede dankzij hem zijn chimpansees en bonobo’s onze familieleden geworden.
De Waal krijgt vooral lof vanwege zijn observatievermogen. Een normale sterveling ziet een paar apen schreeuwend heen en weer lopen, met elkaar ruzie maken, elkaar vlooien of bespringen, maar De Waal interpreteert dat gedrag op zo’n manier dat het voor ons herkenbaar wordt en betekenis krijgt. Een gevolg van zijn observaties is geweest dat chimpansees en bonobo’s veel meer op mensen lijken dan gedacht werd. Het was al eerder bekend dat zij gereedschappen gebruiken en met elkaar communiceren, voetballenen en sociale relaties hebben. Later bleek ook dat zij depressief kunnen zijn, voor zieken zorgen, zich schuldig maken aan verkrachting, hun eigen soortgenoten doden en opeten, allemaal zaken waarvan ooit gezegd werd dat die typisch menselijk zijn.
Frans de Waal gaat in dit boek nog een stapje verder in het laten zien van de overeenkomsten tussen mens en aap. Dit keer ligt de nadruk, net als in zijn allereerste boek Chimpanseepolitiek, op de mens.
De Waal bestrijdt twee opvattingen over de mens. De ene is dat de mens een aap is met een dun laagje beschaving. Deze opvatting heeft een lange traditie, maar is niet meer houdbaar in het licht van de moderne biologie. Het is ook een verkapte belediging van dieren
De andere is dat de mens ‘wezenlijk’ verschilt van de aap, een opvatting die nog zeer wijdverbreid is. De Waal wil laten zien dat er alleen een gradueel verschil is. Apen zijn in staat tot ingewikkelde mentale operaties. Niet alleen begroeten ze elkaar, maar ze nemen ook afscheid (wat betekent dat ze een idee van de toekomst hebben). Zelfs het argument dat een aap niet zou ‘weten’ wat er in een ander omgaat (zoals in een VPRO-uitzending afgelopen maand nog stellig beweerd werd) blijkt onhoudbaar. Apen waarschuwen troosten, plagen en bedotten elkaar, wat betekent dat zij zich in de mentale toestand van de ander kunnen inleven, dus ‘weten’ wat er in de ander omgaat.
Het menselijk gedrag is niet te begrijpen zonder kennis van de biologie. Alle emoties, machtsvertoon, zorggedrag, conflicten, seks, dus zowel goed als kwaad, mooi als lelijk, hoog en laag, komen in een duidelijker licht te staan als wij net als Frans de Waal de verwantschap observeren die wij hebben met andere primaten. Via hen leren wij onszelf beter kennen. Onze religieuze en morele principes bijvoorbeeld, zijn niet uit de hoogte naar beneden gedaald, nee, ze liggen diep ingebed in onze aard.
Toch blijft de vraag bestaan wat dan de mens tot mens maakt. Want hoe je het ook draait of keert, wij zijn een aparte soort. We zijn geen kakkerlakken, geen wolven en ook geen bonobo’s. Hoe verklaar je onze kenmerkende lichaamsbouw en eigenschappen, onze enorme technologische ontwikkeling, onze complexe samenleving, onze kunst en cultuur en wetenschap?
De Waal denkt dat hij het antwoord gevonden heeft en maakt daarbij dezelfde fout die hij zijn tegenstanders verwijt. Hij zoekt toch tegen beter weten in naar iets wat ons ‘wezenlijk’ van de andere primaten onderscheidt, en komt dan aanzetten met het gezin, de ‘family’. Dankzij het gezin, zegt hij, kunnen mensen zo goed samenwerken en hebben wij zulke enorme organisaties kunnen bouwen die nu in de hele wereld handel drijven, en waaraan wij onze vooruitgang en welvaart te danken hebben. De andere apen hebben geen gezin, geen ‘family’, dus daarom hebben zij het nooit zover geschopt als wij. Jammer Frans, dit is geen wetenschap maar ideologie. Als je het gezin definieert als moeder en kind met de vader op enige afstand daarvan, dan komt het gezin bij alle zoogdieren voor, en lijken wij daardoor juist zoveel op andere dieren.

Frans de Waal , De aap in ons , Contact, 2005

 

home | seksuele informatie | seks & samenleving | opinie | direct hulp | de nieuwe sekstant | over de nvsh | zoek

sitemap | contact | steun de nvsh | adverteren | vacatures